است و در جستجوى عيبهاست بايد بدانى كه باطنش پليد است و همان پليدى باطنى است كه اثرش به بيرون تراوش مىكند و ديگران را مانند خود مىبيند ، زيرا مؤمن در جستجوى يافتن راه عذر است و منافق در جستجوى عيبهاست و مؤمن درباره تمام مردم از قلبى پاك برخوردار است . اين بود بعضى از راههاى ورود شيطان به دل و اگر مىخواستم تمام راهها را بررسى كنم توانش را نداشتم به همين اندازه اكتفا مىكنم زيرا مشت نمونه خروار است . پس هر صفت نكوهيده‌اى كه در انسان وجود دارد اسلحهء شيطان و يكى از راههاى ورود شيطان ( به دل ) است . فصل : دور كردن شيطان چگونه ممكن است ؟ ( 1 ) اگر بگوييد : براى دور ساختن شيطان چه تدبيرى بايد كرد و آيا ذكر خداى متعال و گفتن لا حول و لا قوّة الّا بااللّه العلّى العظيم كافى است ، بايد بدانيد كه چاره دفع شيطان بستن راههاى ورود شيطان و پاك كردن دل از صفات نكوهيده است و ذكر آنها طولانى مىشود و هدف ما در اين بخش از كتاب شرح درمان صفاتى است كه آدمى را هلاك مىكند و شرح هر صفتى نياز به يك كتاب جداگانه دارد ، چنان كه به خواست خدا شرحش خواهد آمد ، آرى هرگاه ريشهء اين صفات را از دل بركنى شيطان به دل وارد مىشود ولى در آن جا نمىماند و ياد خدا مانع رفت و آمد او مىشود ، زيرا حقيقت ذكر خدا در دل جايگزين نمىشود مگر پس از آباد شدن دل به تقوا و پاك شدن دل از صفات نكوهيده ، و گرنه اين ذكر خدا حديث نفس است و بر دل حكومت ندارد و سلطهء شيطان را دفع نمىكند ، از اين‌رو خداى متعال فرمود : إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْا إِذا مَسَّهُمْ طائِفٌ مِنَ الشَّيْطانِ تَذَكَّرُوا . خداوند در اين آيه آنگاه كه شيطان آهنگ دل انسانى را مىكند ياد خدا را به پرهيزكاران اختصاص داده است . شيطان همانند سگ گرسنه‌اى است كه به تو نزديك مىشود و اگر در دستت گوشت و نانى نباشد و او را از خود برانى از تو منزجر مىشود و يك فرياد او را